Yurdumuz Türkiye’de son yıllarda yabancı okulları konu alan bazı araştırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar yabancı okulları daha çok genel olarak anlatan çalışmalardır. Bir kurumu veya onunla ilişkili birkaç kurumu geniş kapsamlı olarak tanıtan yapıtlara pek rastlanamamıştır.

Araştırmaya konu olan Türkiye’deki Amerikan okulları ile ilgili çalışmalara 1993 yılında başlanılmıştı, daha sonra bazı yeni belge ve bilgilerle zenginleştirildi. Türk eğitim anlayışına katkıları şunlardır:

1. Okul mezun ettiği öğrencilerin Türk eğitimine etkileri yönünden incelenecektir.

2. Öğrencilerinin başarısı okulun da başarısı demek olacağı için, hâlâ faaliyetlerini sürdüren okullardaki öğrencilerin sosyal, kültürel, sportif vb. konularda kazandıkları başarı ve ödüllerle ilgili istatistiki bilgilere yer verilmiştir.

3. Mezunların meslekî ve toplumsal statüleri ile yükseköğrenim görüp görmedikleri, ekonomik durumları öğrenilmeye çalışılmıştır.

4. Okulun başta öğretim elemanları olmak üzere, ders araç ve gereçlerini nasıl ve nereden sağladıkları araştırılmıştır.

5. Türkiye’deki Amerikan okulları ile ilgili mevcut bütün bilgiler ortaya konulmaya çalışılırken Osmanlı Devleti dönemindeki diğer Amerikan okulları hakkında da bilgiler aktarılmıştır. Hatta konumuz dolayısıyla Türkiye’de faaliyet gösteren özel Türk ve yabancı okullardan da söz edilmiştir.

6. Haftalık ders dağıtım ve müfredat programarı üzerinde ayrıca durulmuştur.

7. Türkiye’deki Amerikan okulları “American Board of Commisioners for Foreign Missions = Amerikan Dış Okullar İdare Komisyonu”, “Near East Mission of the United Church For Word Ministeries”, “Mütevelli Heyetler” veya “ABD vb.” tarafından finanse edildiği için, Türkiye-ABD ilişkileri de genel olarak ele alınmıştır. Bu ilişkilerin bugünkü boyutu anlaşılmaya çalışılmıştır.

8. ABD okulları gibi diğer yabancı okulların da bağlı bulunduğu yasalar, yönetmelikler vb. sergilenmeye çalışılmış ve özellikle Atatürk döneminde bu okullara verilmek istenen düzenlemelerle ilgili olarak Talim ve Terbiye Dairesi Başkanlığı’nın aldığı kararlar ve Maârif Vekâleti’nin uygulamaları yakından izlediği vurgulanmıştır.

9. Konu ile ilgili kaynaklara ulaşılmaya çalışılmış, değerlendirme ve yorumlarda tarafsızlığa özel bir önem verilmiştir.

Bu araştırmada, Osmanlı Devleti ve özellikle Türkiye’de faaliyet gösteren Amerikan okulları ile ilgili birçok konu aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Bu okulların Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan çizgideki faaliyetleri, kuruluş amaçları, yönetim yapıları, öğretim kadrosu, ders öğretim programları, yönetmelikleri, yurtiçi ve yurtdışı bağlantıları, mezunlarının toplumsal konumları ve eğitim öğretime katkıları vb. ele alınarak günümüzdeki durumu belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın genel okuyucuya dönük bir çalışma olmayıp, esas itibarıyla başta Üniversiteler olmak üzere M.E.B. ve D.P.T. için kaynak niteliğinde olduğu düşünüldüğünden tarihsel malzemelerin kronolojik veriliş sistemini de fazla zorlamadan bunların birbiri ardı sıra verilmesi yolu bilerek seçilmiştir. Böylece yeni araştırıcılar bütün malzemeleri bir arada görerek Türk ve Amerikan okullarının değişik açılardan karşılaştırmalı bir analiz ve değerlendirmesini yapabilmelerine imkân verilmiş olmaktadır. Yine aynı nedenle bazı İngilizce sözcük v.b. İngilizce aslı ile verilmiştir. Araştırma kısaca, Türk eğitim ve öğretim politikasının daha net olarak belirlenmesine bir katkı yapabilir.

Yukarıda kısaca verilmeye çalışılan katkılarına rağmen araştırmanın kusursuz olduğu söylenemez.

Araştırmada yardımda bulunan T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürü İsa ÖZKUL’a, Cumhuriyet Arşiv memurları Hilmi Bey, Kadir Aytar, Mustafa Tatlısu, Atilla Bey ve Tahir Sezer’e, Başbakanlık Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı memuru Fuat Recep’e, Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürü Hüseyin Kanburoğlu ve müdür yardımcısı Murat Kıraç’a, Daire Başkanı Mustafa Çandır’a, Talim ve Terbiye Dairesi Başkanı Ramazan Çetin Dağlı ve Başkan Yardımcısı Veli Kılıç’a ve Şef Yılmaz Özmen’e, Cehdi Diler’e ve beni bu araştırma için yüreklendiren hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç, Prof. Dr. Yahya Akyüz, Prof. Dr. Mustafa Ergün ile Bolu İzzet Baysal Üniversitesi Rektör yardımcılarından Prof. Dr. Ali Güler’e, Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ekrem Memiş, Prof. Dr. M. Celaleddin Muşta, Prof. Dr. Nuri Köstüklü’ye, yardımlarını esirgemeyen O. Dülger ve Dr. Mustafa Özgen’e teşekkür borçluyum.

Ayrıca araştırmanın bütün aşamalarında benden yardımlarını esirgemeyen eşim Perihan ile oğlum Kağan ve Orhun Büyükkarcı’ya gönül borcumu ifade ediyorum.

Araştırmanın, tüm okuyuculara yararlı olmasını diliyorum.

Prof. Dr. Süleyman BÜYÜKKARCI